Schaamte voor laaggeletterdheid

Voordat ik lenzen had, droeg ik een bril. Zoals mijn lief later zei: het heten niet voor niets contactlenzen; je maakt er makkelijker contact mee dan met een bril. Dus in de pauze droeg ik geen bril. Daarom begrijp ik nu schaamte voor laaggeletterdheid.

Veel bijzienden herkennen mensen aan hun beweging en hun kledingkleuren. Een zwarte vlek met op gezichtshoogte iets roods was een alternatieve vriend met felroodgeverfd haar en een grijze vlek was een leraar.

Zelfs in de klas keek ik liever in het schrift van mijn klasgenoot naast me, dan dat ik een bril zou opzetten om het bord te kunnen lezen. Het heeft me heel wat verwijten opgeleverd omdat ik zou afkijken. Jeroen sloeg me zelfs met zijn lineaal als ik in zijn schrift keek. Toch deed ik dat liever dan die bril opzetten.

schaamte voor laaggeletterdheid

IJdel na school

Op dit moment heb ik lenzen met een leesgedeelte, maar dat heeft een beetje invloed op het vérzien. De stationsborden kan ik vanaf grote afstand niet lezen. Maar ik doe net alsof ik toch die kant moet oplopen.

Het leesgedeelte is dan weer net niet goed genoeg om in een gezellig verlicht restaurant de kaart te lezen. De keuze is of meer licht, of een leesbril op. Ik gok gewoon wat er staat of schijn mezelf met mijn mobiel bij.

Onbewust automatisme

Dit is niet een bewuste strategie. Ik heb nooit een plan gemaakt om mijn bijziendheid te verbergen, maar op het moment dat ik iets niet goed onderscheid, zoek ik gewoon naar een oplossing om dat te verdoezelen. Heb ik die eenmaal gevonden, dan wordt het een onbewust automatisme. Goed opletten wat mensen aan hebben, nonchalant over het perron slenteren om dichter bij de vertrekborden te komen, een willekeurige keus van de kaart kiezen.

Schaamte voor laaggeletterdheid

Begrijpelijk daarom wel, dat zoveel mensen schaamte voor laaggeletterdheid voelen. En dat ze verschrikkelijk handig zijn in het verdoezelen daarvan.

Opmerking: laaggeletterden kunnen wel een beetje lezen en schrijven. Eenvoudige woorden, hun eigen naam en de letters van het alfabet kennen ze meestal wel. Maar een formulier invullen, een iets langere tekst met iets langere woorden of de weg vinden met al die borden overal is moeilijk. Noem hen daarom ook geen analfabeet.

Smoesjes en uitvluchten door schaamte voor laaggeletterdheid

Voorbeeld. “Ik heb mijn leesbril niet bij me, wat staat daar?” Ja, als je moet kiezen tussen toegeven dat je laaggeletterd bent of faken dat je vérziend bent, heeft vérziendheid de voorkeur.

En geef je ze een folder zonder plaatjes, dan zullen ze er geen blik op werpen, want stel je voor dat het op de kop staat en ze dat niet herkennen.

Of thuisblijven

Zelfstandig reizen is lastig als straatnamen bestaan uit lange en moeilijke namen, de reisapp te ingewikkeld is om te gebruiken en mensen op straat die je de weg wijzen ervan uitgaan dat je alle borden kunt lezen. Dat betekent ofwel altijd een reisgenoot meenemen ‘omdat je geen richtingsgevoel hebt’ ofwel tien keer vragen. Ofwel, en dat deed Koos helaas vaak, thuisblijven. Maar hij vertrok ook altijd een uur te vroeg en hij verdwaalde regelmatig.

Hulp thuis

“Ik heb mijn duim verstuikt, kun jij het even voor me opschrijven?” Of “Ik vul dat formulier thuis wel in, ik heb nu haast.” Thuis heeft een laaggeletterde soms een vertrouweling die het wel voor hem opschrijft. Koos’ vrouw wist wel dat hij niet gek op formulieren was en niet graag schreef of las. Dus zij deed alle administratie. Ze wist ook dat hij geen schooldiploma’s had, dus ze hielp hem met moeilijke teksten, zoals een medisch formulier dat hij in moest vullen.

Maar door zijn schaamte voor laaggeletterdheid, vertelde Koos zelfs niet aan zijn vrouw hóé slecht hij las en schreef.

Help laaggeletterden verder

Tot zijn vrouw er op een dag achter kwam hóé slecht Koos schreef. Toen ze zich realiseerde dat Koos hierdoor volledig onzelfstandig was, zette ze hem voor het blok: naar school of ik ga bij je weg. Of ze dat ooit zou hebben gedaan, weet ik niet, maar Koos is haar tot op de dag van vandaag dankbaar dat ze hem toen heeft gedwongen. Ze heeft hem er in elk geval een grotere dienst mee bewezen dan wanneer ze hem was blijven helpen met formulieren invullen en teksten voorlezen.

‘Geef iemand een vis en ze heeft een dag te eten. Geef haar een hengel en ze heeft altijd te eten.’

Herken je schaamte voor laaggeletterdheid?

Ken jij iemand die grote moeite heeft met formulieren invullen, lange teksten lezen of de weg vinden? Probeer allereerst te begrijpen hoe groot die schaamte voor laaggeletterdheid is. Probeer vervolgens die persoon te helpen naar een plek waar hij zich veilig voelt en kan leren wat beter te lezen, te schrijven en met de computer om te gaan. Google erop om taalmaatjes in de buurt van je laaggeletterde vriend te vinden. Of kijk bij de Stichting Lezen & Schrijven.

Meer weten?

Wil je weten hoe het kan gebeuren dat je in het rijke, naoorlogse Nederland gedurende de leerplicht op school zit en toch niet goed leert lezen en schrijven? Wil je weten hoe Koos laaggeletterd raakte en hoe hij daar weer af kwam? Bestel nu vast zijn boek in de voorverkoop.

Een gedachte over “Schaamte voor laaggeletterdheid”

  1. Even een berichtje van Koos’ echtgenote.
    Vanaf onze ontmoeting had ik een aardig beeld over de schrijf vaardigheden van Koos.
    Iedereen die Koos kent weet hoe eigenwijs hij kan zijn, dus vanaf dag 1 was hier tussen ons een conflict over. (ontkenning)
    Ik was het zo zat met ook een 40 urige onregelmatige baan en een HBO opleiding dat ik geen andere keuze zag.
    Was ik echt weggegaan, eerlijk gezegd wel. Ik wilde en wil een zelfstandige echtgenoot. Toen voelde ik me meer een mantelzorger.

    Het klinkt misschien hard om het zo neer te zetten. Het was eigenlijk ook een keuze voor mezelf.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.