Ria en Koos door het land

Ik zit al ruim een jaar op school, als Ellen in de klas vertelt dat er een andere docent op school komt. Zij is ook nog uitgever: Ria. Ze heeft een roman over laaggeletterdheid vertaald naar eenvoudig Nederlands. De schrijver is uit Frankrijk overgekomen om over zijn boek te vertellen.

We krijgen allemaal het boekje en diezelfde avond lees ik het helemaal uit. Het gaat over een man die niet kan lezen en schrijven. Hij leert een vrouw kennen die hem lezen en schrijven wil leren en daarvoor moet hij haar volgen op vakantie. Ze komen op een eiland terecht en worden uiteindelijk verliefd op elkaar. Als ik terug op school kom, vertel ik Ellen hoe mooi ik het boek vind.

Dan vraag ik me af hoe het zou zijn om een boek te schrijven. Na een paar weken komt Ria op school om te vragen hoe we het boekje vonden. Van mij weet ze al dat ik het in één keer had uitgelezen. Niet iedereen had dat gedaan, sommige klasgenoten gaven het niet eens de kans.

Een tijd later ga ik met Ria naar een bijeenkomst in Spijkenisse. Na ons optreden brengt Ria me naar huis. Onderweg vraag ik haar hoe je een boek schrijft. Nog voor ik thuis ben, hebben we afgesproken dat ik probeer alle verhalen die ik weet op te schrijven over laaggeletterdheid. Wat voel je en hoe is het om zo door het leven te gaan, vol schaamte?

Zou ik kunnen leren om een heel boek te schrijven? Als er iemand is met fantasie ben ik het wel. Maar beheers ik mijn Nederlands wel goed genoeg? Zou ik er goed aan doen om mijn levensverhalen te vertellen in een boek? Ik kom er al gauw achter dat het niet zomaar gaat, het is een hele uitdaging.

“Schrijf maar op en stuur het maar naar mij op, dan kijk ik wel wat ik ervan vind,” zegt Ria.

Op school vertel ik het goede nieuws en vraag of Ellen mij wil helpen. Ze zegt: “Als je wil kan je hier op de computer schrijven. Het gaat jou best wel lukken.”

Thuis vertel ik het ook aan Edith. “Wij gaan er een sappig boek van maken,” zegt ze.

Dat laat ik me geen tweede keer zeggen en ik ga meteen aan het werk. In het begin is het een grote ontdekkingsreis. Ik loop tegen mijn beperkte woordenschat aan en een hoop woorden kan ik niet schrijven. Dat levert de nodige spanningen op, toch houd ik vol.

Ria vraagt: “Voor welke doelgroep schrijf je en wat wil jij ermee bereiken?”

“Het is voor mij allemaal begonnen op de lagere school, het zou fijn zijn als kinderen het dus ook zonder moeite kunnen lezen, maar ook mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven. Voor hen schrijf ik het boek, omdat ik hen zo graag wil vertellen dat ze niet moeten opgeven als ze het moeilijk vinden om Nederlands te leren, zodat ze later niet van schaamte met een geheim rond hoeven te lopen. En ik wil er ook nog tekeningen bij, want dat vinden laaggeletterden en kinderen fijner lezen.”

Ria vraagt me aan wie ik het eerste exemplaar wil overhandigen.

“Aan prinses Laurentien.”

“Dat kan ik regelen, maar we hebben maar drie maanden om het te schrijven en dan moet het nog gedrukt worden. Weet je wat, vind jij het goed als ik naar jou toe kom, jij het vertelt en ik het opschrijf?”

Ik ben al blij als het boek er komt en ik stem toe. Ria neemt gelukkig ook verhalen over die ik heb geschreven, maar ze zegt dat ik moeilijke woorden schrijf. Ik schiet gelijk in de lach: “Moeilijke woorden schrijven? Ik?”

“Ja,” zegt ze, “Bijvoorbeeld ‘Lucien’. Dat kunnen de meeste mensen niet lezen. En zo heb je nog wel meer woorden die wij eruit halen.”

Dat werkt op mijn lachspieren: Koos die te moeilijke woorden gebruikt. Wie had dat durven dromen? Het geeft me een ongekende kracht om door te gaan. De drie maanden vliegen voorbij. Het gaat heten: ‘Dit is pas het begin’.

Als ik het eerste boekje in mijn handen krijg, moet ik slikken en snak ik naar lucht. Ik mag het eerst exemplaar overhandigen aan prinses Laurentien in de grote kerk van Den Bosch. Er komt een dame op me afgelopen, ik herken Catherine Keyl en met een glimlach vraagt ze: “Ben jij  Koos Vervoort? Mooi, ik ben de gastvrouw en ik wil graag alvast een paar dingen met je doornemen.”

Ze komt aardig over en heeft ook gevoel voor humor. Als ze klaar is, vraag ik hoe zij zich staande kan houden op het podium. Ik vertel haar dat ik de dag voor elk optreden niet kan slapen.

“O, ik lig er al een week van tevoren van wakker.”

“Maar jij bent dat toch wel gewend?”

“Man, hou op,” zei ze, “ik kan er een week niet van slapen als ik een live optreden heb. Het beste is om het gewoon over je heen laten komen. Live kan er heel veel verkeerd gaan. Het hoeft niet eens aan jou te liggen, hoor. Nee Koos, live went nooit.”

De presentatie verloopt vlekkeloos, ook door Catherine die me op mijn gemak stelt. In het boek geef ik me helemaal bloot, alles wat mijn innerlijke zelf afschermde van de buitenwereld heb ik weggegeven en op straat gegooid. Toch slaag ik erin om mijn eerste boekje aan prinses Laurentien te geven. Het lucht ook op: het Grote Geheim heb ik eindelijk losgelaten.

Ria en ik zijn een paar weken later onderweg naar een bibliotheek. De plaatsnaam ben ik al weer vergeten, ik weet alleen dat het ergens in Friesland ligt. Het is echt wat voor mij om dat te vergeten, maar ik kan me beter bezighouden met wat er straks komen gaat. Mijn eerste boekpresentatie met Ria. Alsof ze het aanvoelt zegt ze: “Het komt wel goed. Laten we maar even doornemen wat we gaan doen.”

Na mijn verhaal pakt Ria een grote doos met boeken: “Alsjeblieft Koos, dan kan je je boeken signeren.”

Al gauw staat er een flinke menigte om me heen. Ze willen allemaal een boekje met een handtekening, nu moet ik schrijven terwijl er steeds iemand meekijkt. Ik ben nauwelijks in staat om de pen vast te houden. Gelukkig heb ik een tip gekregen van een andere schrijver: hij laat mensen hun naam opschrijven en schrijft die dan over. Het maakt me inderdaad minder zenuwachtig. Bij het tweede boekje is het al raak: in plaats van plezier schrijf ik ‘pluzier’. Ik leg het boekje opzij maar de dame staat erop dat ik het zo aan haar geef. Met pijn en moeite geef ik haar haar zin. Ik schrijf gelijk op een ander papier hoe het wel moet: ‘Heel veel plezier met dit boek, Koos Vervoort’ en de datum erbij. Dat is mijn voorbeeld en zo overleef ik de rest van de signeersessie. Ria heeft er schik in. Het geeft toch ook een kick om zoveel boekjes te verkopen. Eindelijk ben ik klaar. Nu mag ik opgaan in de menigte.

Ria doet een kwis en legt de mensen uit hoe een laaggeletterde leest. Ze laat een verhaal zien waar stukken tekst zijn weggelaten en vraagt: “Hoeveel procent moet je kunnen lezen van de tekst om te begrijpen wat er staat?”

De meeste mensen denken dat ze het met negentig procent wel weten. Totdat zij het mogen proberen. Al gauw moet Ria honderd procent laten zien voordat zij weten wat er staat. Sommige mensen reageren verontwaardigd: “Ja, maar u heeft de belangrijkste woorden weggelaten!”

“Niet alleen de belangrijkste, maar ook de moeilijkste,” antwoordt Ria. “Dat zijn precies de woorden die laaggeletterden niet kunnen lezen. Zij begrijpen dan vaak de tekst helemaal niet.”

Ria roept mij naar voren en stelt een paar vragen. Ik geef antwoord en dat gaat me goed af. Maar dan komt het ergste: ik moet een stuk voorlezen uit het boek.

Ik lees niet helemaal goed wat er staat, maar ik ken mijn eigen verhaal en verzin er een eind op los. De mensen hebben niets in de gaten; zij kennen het boekje niet en Ria zwijgt in alle talen.

Dan mag ik weer naar een tafel om mijn handtekening te zetten. Weer verziek ik een boekje. Kan ik het dan echt niet foutloos doen? Toch maakt het mij alleen maar fanatieker om door te gaan. Vooral als ik voor het eerst 250 euro in mijn handen krijg gedrukt. Zo’n bedrag heb ik nog nooit verdiend! Eindelijk mag ik trots op mezelf zijn. Op dat moment besluit ik dat ik schrijver wil worden.

Later volgt de ontnuchtering, we worden maar eens in de paar maanden uitgenodigd en vaak zijn de bedragen een stuk kleiner. Maar ik leer steeds beter voor mezelf op te komen en ik durf steeds meer in het openbaar te spreken. Ik ben vaak duizelig door die snelle ontwikkeling. Edith zegt dat ze steeds meer Koos ziet verschijnen: “Je trekt er steeds meer op uit!”

Deel deze pagina

2 gedachtes over “Ria en Koos door het land”

  1. Mooie blog Koos! Heel herkenbaar uit de bijeenkomsten die ik met je heb mogen doen. Altijd super, leerzaam en voor mij een eer om met zo’n ervaren en bekende ambassadeur samen te werken.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.